Ölmek İçin Zaman Yok Hangi Platformda?
Bir sabah, bir arkadaşımın sosyal medya paylaşımına rastladım: “Ölmek için zaman yok.” Bunu yazarken ne hissettiğini ya da ne anlatmaya çalıştığını bilmemekle birlikte, bu cümle aklımda uzun süre yankılandı. Çünkü bu basit ama derin anlam taşıyan cümle, aslında içinde bulunduğumuz toplumsal yapının, bireylerin zamanla kurduğu ilişkiyi ve bu ilişkiyi şekillendiren güç dinamiklerini sorgulayan bir ifadedir. Ne demek, “ölmek için zaman yok”? Ölüm, hayatın sonuysa, zaman bu sonu ne şekilde şekillendiriyor? Bu yazıda, zaman kavramının toplumsal, kültürel ve bireysel anlamlarını inceleyeceğiz ve bu sorgulamayı farklı perspektiflerden ele alacağız.
Toplumsal Yapı ve Zaman İlişkisi
Zaman, toplumların şekillendirdiği en önemli kaynaklardan biridir. Modern dünyada zaman, aynı zamanda bir değer ölçütüdür. Bu bakış açısına göre, zaman harcanabilir, biriktirilebilir ya da kaybedilebilir. Ancak zamanın nasıl harcanması gerektiği, toplumsal normlar ve değerler tarafından belirlenir. Bu normlar, bireylerin sosyal rollerine göre şekillenir; kimin ne zaman çalışması gerektiği, kimin ne zaman eğlenmesi gerektiği, kimin ne zaman “ölmeye” zamanı olduğuna karar veren güç dinamikleri vardır.
Toplumsal normlar, bireylerin ne zaman çalışması, dinlenmesi, üretmesi, tüketmesi ve hatta ölüm düşüncelerini kabul etmesi gerektiğini belirleyen kurallardır. Bu normlar, belirli bir yaşa geldiğimizde “ölüm düşüncesini” nasıl algılayacağımızı, hayatımızın ne kadar değerli olduğunu ve bu değeri ne kadar “verimli” kullanmamız gerektiğini tanımlar. Kapitalizmin getirdiği “verimlilik” anlayışı, bir taraftan insanları sürekli olarak “yapmaya” iterken, diğer taraftan bir yandan da “durmaya” ve “ölmeye” zaman bırakmaz.
Peki, gerçekten “ölmek için zaman yok” mu? Eğer zaman, toplumsal rollerin ve ekonomik sistemin bir aracıysa, gerçekten kendimize zaman ayırmak, ölüm üzerine düşünmek ya da yalnızca durmak mümkün mü?
Cinsiyet Rolleri ve Zamanın Kullanımı
Zamanı kullanma biçimimiz, sadece toplumsal normlarla değil, aynı zamanda cinsiyet rollerimizle de şekillenir. Cinsiyet rolleri, toplumların bireylerden beklediği davranış biçimlerini tanımlar ve bu roller zamanla içselleştirilir. Erkekler genellikle çalışma ve üretimle ilişkilendirilirken, kadınlar genellikle bakım ve ev işlerine odaklanmışlardır. Ancak bu rollerin ötesinde, zamanın nasıl geçirilmesi gerektiği konusu da bu cinsiyet rollerinden etkilenir.
Bir kadın için zaman, çoğu zaman bakım vermekle geçerken, erkekler için bu daha çok iş gücü ve toplumsal değer üretmekle sınırlıdır. Bu tür bir ayrım, kadınların toplumsal yaşamda “zamanı boşa harcama” lüksünü daha az sahip olmasına neden olur. Kadınlar, toplumsal normlara göre hem aile hem de iş hayatı arasında denge kurmaya çalışırken, erkekler genellikle tek bir alanda yoğunlaşırlar. Kadınların zamanını “ölmek” veya dinlenmek gibi kavramlarla ilişkilendirmek, bu normlara ters düşer. Kadınların toplumda kabul gören “iyi zaman” kullanımı, genellikle diğerlerinin ihtiyaçlarıyla şekillenir.
Bu durum, toplumsal adalet ve eşitsizlik perspektifinden bakıldığında, kadınların zaman üzerindeki kontrolünü azaltır. Kadınlar, genellikle “ölmek için zaman yok” anlayışına daha fazla mahkumdur, çünkü çoğu zaman başkaları için yaşamaya zorlanırlar. Toplum, bir kadının zamanını “boşa harcamasını” hoş karşılamaz, bu da onları daha fazla üretmeye ve daha az durmaya zorlar.
Güç İlişkileri ve Zamanın Manipülasyonu
Zaman, yalnızca bireyler arası ilişkilerde değil, aynı zamanda büyük güç yapıları içinde de şekillenir. Güç ilişkileri, zamanın nasıl kullanılacağını belirleyen önemli bir faktördür. Kapitalizm, bireylerin zamanını çoğunlukla iş gücü olarak “satmalarını” bekler. Ancak bu zamanın nasıl harcanacağı, kapitalist yapının çıkarlarına göre şekillenir. Zaman, aslında “ölüm” anlamına gelmez. Tersine, her dakika ve saniye, kapitalizmin çarkları için değerli bir üretim aracı olarak kullanılmak üzere harcanır.
Bireylerin zamanlarını kendi istekleri doğrultusunda kullanmaları, genellikle sınırlıdır. Zamanın ne şekilde kullanıldığını belirleyen güç yapıları, toplumsal normlarla birleşerek, bireylerin yaşamlarını şekillendirir. Bu yapılar, bireylerin “ölmek için zaman” kavramına nasıl yaklaşacaklarını belirler. Bu anlamda, bireysel yaşamlar büyük ölçüde toplumsal, kültürel ve ekonomik güçlerin etkisi altındadır.
Sosyolojik Perspektiften Güncel Tartışmalar
Sosyologlar, son yıllarda zamanın nasıl tüketildiği ve bireylerin zamanla nasıl ilişki kurdukları konusunda yeni araştırmalar yapmaktadır. Modern zaman anlayışında, insanların sürekli olarak çalışması gerektiği ve “zamanın kaybolduğu” anlayışının egemen olduğu gözlemlenmiştir. Ancak bu bakış açısı, bireylerin yaşam kalitesini düşürmekte, toplumsal huzursuzluk yaratmaktadır.
Toplumsal adalet perspektifinden, zamanın paylaşımı büyük önem taşır. Zamanın eşit bir şekilde paylaşılması, toplumların daha adil ve eşitlikçi hale gelmesini sağlayabilir. Ancak günümüzde, zaman genellikle güçlünün elinde şekillenir. Bu da, zamanın nasıl geçeceğini kontrol edebilme imkânına sahip olanların, toplumun geri kalanını zor durumda bırakmasına neden olur.
Saha araştırmaları da zamanın eşitsiz dağılımını gözler önüne seriyor. Örneğin, şehirlerdeki düşük gelirli kesimler, genellikle iş gücüne dayalı, uzun saatler süren ve tükenmişlik yaratan işlerde çalışmaktadır. Oysa, yüksek gelirli kesimler zamanlarını daha verimli bir şekilde, dinlenerek ve kendilerine ayırarak kullanabilmektedir. Bu, bir toplumsal eşitsizlik meselesi olarak karşımıza çıkar.
Sonuç: “Ölmek İçin Zaman Yok” ve Toplumsal Değişim
Zamanın sosyal bir kavram olduğunu ve bireylerin zamanla kurdukları ilişkinin toplumsal yapılarla şekillendiğini kabul etmek, bu yazıyı bitirirken bize önemli bir soru bırakıyor: Gerçekten “ölmek için zaman yok mu”? Yoksa, toplumların bizden beklediği şekilde sürekli üretmeye zorlandığımız için mi dinlenmeye, durmaya, kendimize zaman ayırmaya fırsat bulamıyoruz?
Toplumun, kapitalizmin ve cinsiyet rollerinin zaman üzerindeki etkilerini göz önünde bulundurduğumuzda, bir adım geri çekilip bu yapıları sorgulamak gerekebilir. Zaman, sadece bireysel bir kavram değil, toplumsal ilişkiler ve güç yapılarıyla şekillenen bir olgudur.
Sizce, zamanın eşitsiz bir şekilde paylaşılması toplumda nasıl daha fazla huzursuzluğa yol açıyor? Bu eşitsizliği kırmak için ne tür adımlar atılabilir?